آزادانه بتوانند تكاليف الهيّه را بجاى آورند ، ولى كوتاهى نموده و در تحت قيمومت و استكبار آنان بوده‌اند ) به مردمان مستكبر ميگويند : گناهى كه ما نموديم به گردن شماست ، چون اگر شما نبوديد و بر ما تسلّط نداشتيد هر آينه ما ايمان مىآورديم و به اعمال دينيّهء خود مشغول ميشديم ! مردمان بلندمنش و مستكبر در پاسخ به مستضعفين ميگويند : آيا ما به اجبار و اضطرار شما را از راه هدايت بازداشتيم ، بعد از آنكه شما با عقل‌هاى خود حقّ را شناختيد و حجّت‌هاى الهيّه بر شما فرود آمد ؟ نه ، بلكه خود شما به سوء اختيار از تعليمات و تبليغات ما تبعيّت نموديد و بنابراين خود شما مجرم خواهيد بود . در اين حال گروه مستضعفين به گروه مستكبرين ميگويند : بلكه گرفتارىهاى روزگار و موقعيّت تاريخ و اقتضائات و امكاناتى كه زمان براى ما پيش آورد و شما ما را بدين اعمال زشت امر نموديد ، موجب آن شد كه خدا را فراموش كنيم و براى او در امور زندگى شركاء و أندادى از قبيل رؤساء ظالم و حُكّام جائر و غير ذلك قرار دهيم تا بالاخره از راه توحيد و ايمان و صراط مستقيم منحرف شده طريق ضلالت را بپيمائيم . آرى ، آنان چون طليعه و آثار عذاب را - كه در نتيجهء عملشان عائد آنها ميگردد - مشاهده نمودند در دل خود اسف خورده و ندامت و پشيمانى تمام سويداى ضمير آنان را ميگيرد . و فرشتگان غضب الهى غل‌ها و زنجيرهاى گران بار را در